คุณกลัวอะไร ในชั่วขณะสุดท้ายของชีวิต

คุณกลัวอะไร ในชั่วขณะสุดท้ายของชีวิต

"กลัวความเจ็บปวด ไม่อยากทรมานก่อนตาย” คือคำตอบของคนจำนวนมาก

ทางหนึ่งที่เราจะวางใจรับมือกับความกลัวเจ็บได้ คือการเรียนรู้ธรรมชาติของความเจ็บปวดในช่วงระยะสุดท้าย เพื่อเตรียมตัวป้องกันล่วงหน้า เตรียมเครื่องมือและทักษะช่วยบรรเทาความทุกข์ทรมาน นำไปสู่ความมั่นใจที่จะดูแลภาวะอาการเหล่านั้นได้อย่างสงบ

โดยทั่วไป อาการที่รบกวนคุณภาพชีวิตช่วงสุดท้ายมีดังนี้

1. ความปวด

คือความปวดในตำแหน่งต่างๆ ที่สัมพันธ์กับโรค ความปวดมีระดับความรุนแรงตั้งแต่น้อยจนถึงทนไม่ได้ ส่งผลต่อการทำงานและการใช้ชีวิตประจำวัน ในขณะเดียวกัน ทัศนคติต่อความปวดก็มีผลต่อความรู้สึกปวดด้วยเช่นกัน

2. หายใจลำบาก

เกิดจากความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจหรืออวัยวะใกล้เคียง รวมทั้งอาจเกิดจากความรู้สึกส่วนตัวของผู้ป่วย แม้ไม่พบความผิดปกติของอวัยวะก็ตาม

3. เบื่ออาหาร ผอมแห้ง อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ น้ำหนักลด อาจเกิดจากภาวะโรค อาการข้างเคียงจากโรค หรือผลข้างเคียงจากการใช้ยา 

4. ท้องผูก อาจเกิดจากผลข้างเคียงของการใช้ยาลดปวด ดื่มน้ำน้อย และการไม่ได้เคลื่อนไหวร่างกายเป็นเวลานาน

5. คลื่นไส้อาเจียน อาจเกิดจากตัวรับสัมผัสการอาเจียนถูกกระตุ้น หรืออาจเกิดจากภาวะวิตกกังวล และการได้รับยาลดปวด

6. สับสน อารมณ์แปรปรวน กระวนกระวาย เพ้อ อาจเกิดจากออกซิเจนในเลือดต่ำกว่าปกติ ภาวะเกลือแร่ผิดปกติ

7. ปัญหาในช่องปาก 

เช่น ปากแห้ง เยื่อบุช่องปากอักเสบ มีแผลในปาก มักพบในผู้ป่วยที่รักษาด้วยเคมีบำบัดฉายแสง หรือหรือได้รับผลข้างเคียงจากยา

8. แผลทะลุ 

อาจเกิดขึ้นจากภาวะโรค การฉายแสงหรือการผ่าตัด ส่งผลให้รู้สึกปวดแสบรอบผิวหนัง รู้สึกไม่สุขสบายจากกลิ่นและของเสียจากร่างกาย

9. แผลกดทับ 

เกิดจากการเจ็บปวดเรื้อรังจนไม่สามารถเคลื่อนไหวร่างกายได้เอง ทำให้ผิวหนังและเนื้อเยื่อรอบๆ ขาดเลือดมาเลี้ยง ผิวหนังและเนื้อเยื่อจะตายลงจนเกิดแผล แผลกดทับมีหลายระยะ หากดูแลไม่เหมาะสม แผลกดทับจะรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ

อาการทางกายเหล่านี้พบได้บ่อยในผู้ป่วยใกล้เสียชีวิต แม้จะดูน่าหวาดหวั่น แต่หากผู้ป่วยและผู้ดูแลศึกษาหาความรู้ มีความเข้าใจที่เพียงพอ ย่อมจะสามารถเตรียมการป้องกัน ฝึกทักษะบรรเทาเยียวยา วางใจรับมือได้

ทั้งนี้ การดูแลอาการเหล่านี้ หาใช่ภาระของญาติผู้ดูแลแต่เพียงฝ่ายเดียว ระบบสุขภาพของไทยยังมีองค์ความรู้ที่เรียกว่าการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง หรือ Palliative Care ให้ความช่วยเหลือ

การดูแลแบบประคับประคอง มุ่งจัดการความเจ็บปวด ไม่สุขสบายเหล่านี้ ทั้งโดยการใช้ยา  เครื่องมืออุปกรณ์สนับสนุน ฝึกทักษะการดูแลด้วยวิธีง่ายๆ เช่น อาการปากแห้งให้ใช้สำลีชุบน้ำหมาดๆ เช็ดให้ความชุ่มชื้น การช่วยพลิกตัวผู้ป่วยป้องกันแผลกดทับ เป็นต้น

หน่วยดูแลแบบประคับประคอง จะช่วยให้ท่านทราบข้อมูลเกี่ยวกับโรค ช่วยวางแผนรับมือกับความไม่สุขสบายล่วงหน้า ช่วยเตรียมอุปกรณ์และอบรมผู้ดูแลให้มีทักษะช่วยเหลือผู้ป่วยได้เอง นอกจากนี้ บางหน่วยงานยังมีบริการให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์ เพื่อสนับสนุนให้ครอบครัวดูแลผู้ป่วยได้เองในเบื้องต้น โดยไม่ต้องมาโรงพยาบาล

เมื่อผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคที่รักษาได้ยากแล้ว ครอบครัวอาจสอบถามการวางแผนการดูแลรักษาล่วงหน้าจากหน่วยดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) ในโรงพยาบาลที่ท่านใช้บริการอยู่ได้เสมอ

----------

ที่มา: หนังสือการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย Improving Care of the Dying

 

บทความที่เกี่ยวข้อง 

ช่วงขณะสุดท้ายของชีวิต : ภาวะร่างกายและการดูแล